03. Leopold II en Oostende

Leopold II…urbanist. En deze titel is de koning echt wel op het lijf geschreven!  

Leopold II werd beroemd door zijn onafhoudelijke bouwlust en de fantastische Belgische  paleizen, musea en gebouwen die daar (nog steeds) het bewijs van zijn. De meeste van deze bouwwerken werden trouwens met eigen inkomsten uit Kongo, de privé staat van Leopold II, gefinancierd. Zowel Brussel, zijn hoofdstad, als Oostende, zijn badstad, genoten extra aandacht van de koning-bouwheer.  

Naar analogie met verschillende badsteden aan de Engelse zuidkust, wou Leopold ook Oostende ombouwen tot “seaside resort”. Het is dan ook door zijn talrijke projecten en tussenkomsten dat onze havenstad uiteindelijk tot “koningin der badsteden” zou worden getransformeerd. Alle bouwwerken en stadsveranderingen opnoemen die onder invloed van Leopold II werden gerealiseerd, lukt ons niet op één pagina. We houden ons dus aan de meest bekende en vandaag nog bestaande realisaties!  

De bouw van het Koninklijk Chalet (1874), een voorbode van het later te bouwen Koninklijk Paleis, op de grens tussen Mariakerke en Oostende werd de directe aanleiding tot het ontwikkelen van een nieuwe ringbaan in het net als vesting ontmantelde Oostende: de Koninginnelaan. Deze laan verbond meteen het strand en de dijk met de belangrijkste invalswegen in Oostende en het nieuw te creëren Maria-Hendrikapark, genoemd naar de koningin. Deze ringweg werd verfraaid met twee “squares”, de pleinen Prinses Stéphanie en Prinses Clémentine, beide dochters van de vorst. Naast deze squares komen typisch randstedelijke voorzieningen zoals paardenstallen (De Koninklijke Stallingen – gebouwd 1903 in dezelfde stijl als het Koninklijk Chalet) en een tennisclub. Ook de wijken “Westerkwartier” en “Vuurtorenwijk” kregen rond dezelfde periode onder invloed van de vorst vorm.  

Op vraag van de koning werd in 1900 een eerste gaanderij ontworpen, een L-vormige, gesloten en overdekte verbinding tussen het Koninklijk Chalet en een groot salon in achthoekige vorm, de huidige Venetiaanse Gaanderijen. De Koninklijke Gaanderijen (gebouwd 1902-1906) verbonden het Chalet met de toegang van de Wellingtonrenbaan. Aan de uiteinden flankeren twee paviljoenen de dubbele overdekte gaanderij.  

Na de brand van de Sint-Petrus-en-Pauluskerk op 14 augustus 1896 kon Leopold II eindelijk zijn droom realiseren: een prestigieuze en monumentale kerk bouwen in Oostende. Op vraag van de koning werd architect Louis Delasencerie aangesteld voor het ontwerpen van de nieuwe neogotische kerk. Koning Leopold II liet bij de bouw van de kerk in een zeshoekige neogotische kapel achter het koor een praalgraf voor de overleden koningin Louise-Marie oprichten.  

De lokalen van de Yacht Club van Oostende, Cercles des Régates, bevond zich voorheen in de Cercle du Phare, aan de voet van de eerste vuurtoren. Onder impuls van onder meer Leopold II werd echter een nieuw clubhuis opgericht in de achterhaven, de Royal Yacht Club Oostende (RYCO), dat in 1906 werd geopend. Het gebouw, opgetrokken in Victoriaanse stijl, toonde eens te meer de voorliefde van de vorst voor uitheemse bouwstijlen.  

Ook in de uitbreiding van de haven (1894-1914) had Leopold II de hand. Hij legde op 19 juni 1898 de eerste steen van de werkzaamheden en opende de nieuwe haveninstallaties, samen met de gloednieuwe De Smet de Naeyerbruggen, in het jubeljaar 1905.  

Zoals gezegd, zijn dit slechts enkele van de verwezenlijkingen die Leopold II op zijn naam heeft staan. De vorst heeft in elk geval een duidelijke en blijvende stempel gedrukt op onze stad aan zee!

(MM)




Bronnen:
- Ivan VAN HYFTE i.s.m. Claudia VERMAUT. In het spoor van de Koning. Leopold II in Oostende. 1865-1909. Oostende, 2005
- Piet LOMBAERDE. Leopold II. Koning - Bouwheer. Gent, Snoeck-Decaju & Zoon,1995
- Oostende in de belle époque. 1905, het wonderjaar van Leopold II. Leuven, Davidsfonds, 2005