ATD-Vierde Wereld werkt mee aan internationaal onderzoek over de verborgen dimensies van armoede

Vorig jaar werkte ATD-Vierde Wereld samen met de Universiteit van Oxford mee aan een internationaal onderzoek over de verborgen dimensie van armoede. ATD-Vierde is een van verenigingen waar mensen in armoede het woord nemen die ook in Oostende actief is.

Een andere realiteit, hetzelfde raderwerk

Bea Verleyen werkt reeds jarenlang als vrijwilliger mee bij de Oostendse groep van ATD-Vierde Wereld. Zij duidt de meerwaarde van het onderzoek:

“Het internationale onderzoek waaraan we meewerkten, toont dat de ervaringskennis van mensen in armoede essentieel is om armoede en vooral wat het met iemand doet, echt te kunnen begrijpen  en er een antwoord op te bieden. Als we weten dat mensen in armoede lijden onder de opgedrongen afhankelijkheid en het verliezen van controle en beslissingen over hun eigen leven, dan moet een goede, efficiënte armoedebestrijding uit een ander vaatje tappen en een ander perspectief bieden. Daarom ijveren wij o.a. voor een menswaardig inkomen voor ieder en voor de automatische toekenning van rechten zodat geen energie en tijd moet gestopt worden in het achternalopen van allerlei sociale tarieven en het moeten deelnemen aan voedsel-en andere bedelingen die tevens de waardigheid aantasten.  

Daarnaast zijn we ook overtuigd van de meerwaarde van de methodiek via het ' kruisen van kennis.'  Mensen in armoede leverden hierbij meer dan een bijdrage, ze waren mede onderzoekers."

Zij werden niet onderzocht, maar ze onderzochten zelf. Ze waren geen bron van gegevens of verhalen die door anderen geanalyseerd werden, maar ze waren zélf een bron van kennis. Hun bijdrage is evenwaardig en even essentieel als deze van de wetenschappers.

"Investeren in een participatieproces loont! Als we hieraan meer aandacht en middelen kunnen geven, gaan zowel de armsten als de hele samenleving er op vooruit. In die geest en met dat doel werken we ook in onze lokale ATD groep met mensen in armoede en dragen dit ook uit in de overleg- en samenwerkingsplatformen waarin we actief zijn.”

De kern van armoede voelt overal hetzelfde

Marianne de Laat werkte zelf actief mee aan het onderzoek waarbij  mensen in armoede uit verschillende landen betrokken waren. Zij heeft dan duidelijk ervaren hoe armoede mensen overal ter wereld op dezelfde manier treft.

"In Bangladesh is de realiteit anders dan in de Verenigde Staten, maar de kern van armoede en hoe armoede voelt is overal hetzelfde. Het gaat duidelijk om meer dan materiële ontberingen. Het gaat ook, en misschien wel vooral, over hoe mensen samenleven met elkaar, over pijn en strijd. Dat wist ik natuurlijk al. Maar het verrassende is dat we een gemeenschappelijke taal vonden over de grenzen van landen en culturen heen."

Armoede is een complexe situatie, een raderwerk van dimensies die op elkaar inwerken en beïnvloed worden door factoren van buiten uit. Schematisch kunnen daaruit drie kernervaringen benoemd worden: afhankelijkheid, machteloosheid en verzet.

Afhankelijkheid - lijden - verzet

Opgedrongen afhankelijkheid.  Beslissingen worden voor jou genomen.  Je mist controle. Je hebt weinig keuze.

“Mensen in armoede kunnen zich weinig fouten veroorloven in de keuzes die ze maken. Een miskoop? Ze liggen er meer dan twee nachten wakker van. Het kan hen jaren achtervolgen. Mensen zijn niet arm omdat ze de verkeerde keuzes maken. De stress van de armoede is soms de oorzaak van een foute keuze. Of de buitenwereld ziet iets als een foute keuze omdat de onvoorstelbare situatie van armoede een andere logica meebrengt.

Afhankelijk zijn van anderen die keuzes voor jou maken tast je eigenwaarde aan. Je kan opstandig worden maar evengoed al te onderdanig tegenover diegene die ingrijpende beslissingen kan nemen over jouw leven. Armoede leidt tot onzekerheid en angst. Op elk moment kan je klappen krijgen, van alle kanten.”

Fysiek, geestelijk en emotioneel lijden, samen met een gevoel van machteloosheid om er iets aan te doen.

Een dag later vertelde hij teneergeslagen dat hij de kamer niet kreeg. De eigenaar had zijn maatschappelijk werkster verteld waarom: ‘Zijn gezicht staat mij niet aan.’ Marc kan die dag geen grapjes maken. Hij is kapot van die uitspraak. Aan iedereen die hij die dag op kantoor ziet, vertelt hij zijn verhaal. ‘Staat de miserie dan zo duidelijk op mijn gezicht geschreven? En dan nog, ik ben toch geen crimineel?’ Zijn lijf en zijn gezicht zijn uiteraard getekend door het leven van de straat. Ik vind niet de gepaste woorden om dat in alle eerlijkheid te zeggen.

Strijd om te overleven, verzet tegen de vele vormen van lijden die voortvloeien uit ontberingen, misbruik en gebrek aan erkenning.

“Strijd en verzet zijn nauw verbonden met de inspanningen van mensen om te overleven, om een innerlijk evenwicht te bereiken en een beter leven uit te bouwen. Meestal is het een strijd die niet gezien wordt. Om de basisbehoeften te vervullen is veel creativiteit nodig  en daardoor worden ook  nieuwe vaardigheden aangeleerd. De hoop om hun kinderen een beter leven te geven is een bron van energie voor mensen in armoede.

Ze steunen op hun innerlijke wilskracht om de focus te richten op kansen die zich voordoen, voor henzelf en voor hun naasten. Er is de voortdurende zorg voor familieleden, vanuit mededogen. Mensen die in armoede leven hebben de neiging om het weinige dat ze hebben met anderen te delen, ook als dit henzelf in armoede houdt. Dit creëert het gevoel van een gedeelde strijd en solidariteit. Het helpt om wanhoop of zelfmoordgedachten op afstand te houden.”

Het volledige rapport Verborgen dimensies van armoede (Engels of Frans) vind je op www.atd-vierdewereld.be

Gepubliceerd op woensdag 13 januari 2021 17.06 u.