Weinig mensen weten dat James Ensor een sleutelrol speelde in het behoud van de kerk en het omliggende natuurgebied. Al in 1894 streed hij tegen de dreigende afbraak van het kerkje en de bebouwing van de site. Dankzij zijn inzet blijft Mariakerke vandaag nog steeds beschikken over een strook ongerepte duinen.
In 1979 en 1981 werden het duin- en polderlandschap en de omgeving van de kerk officieel beschermd. Als kind wandelde Ensor vaak door de duinen van Oostende naar het naburige Mariakerke. Op 41-jarige leeftijd legde hij dit landschap vast in zijn schilderij Gezicht op Mariakerke (1901, Collectie Mu.ZEE).
Van dorp tot badplaats
Tot de 19e eeuw was Mariakerke een klein landbouw- en vissersdorp. Oostende groeide snel en sloeg geleidelijk stukken van Mariakerke in. Hotels, villa’s en later appartementsgebouwen maakten een einde aan de fysieke scheiding tussen beide kernen. In 1899 verloor Mariakerke zijn zelfstandigheid volledig.
Ensor zag met lede ogen toe hoe zijn geliefde duinen en dorp werden opgeslokt door de stad. Over de bouwwoede van zijn tijd schreef hij: "Oh mooie moderniteit, wat een misdaden zijn er niet gepleegd in uw naam".
De Duinenkerk en Ensors strijd
Ensor zette zich in voor het behoud van de Onze-Lieve-Vrouw-Ter-Duinenkerk. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd de toren gesloopt door de Duitsers, en storm, zeewind en nieuwe bouwplannen bleven het kerkje bedreigen. Ensor zag het beschermingsbesluit van de kerk nog in 1946.
Bij zijn dood in 1949 werd hij in de kerk begraven. Zo kreeg het kerkje de bijnaam Ensorkerkje en bleef een belangrijk erfgoedmonument in Oostende.
Ensor en de duinen
De duinen bij Mariakerke waren minstens zo belangrijk voor Ensor. Hier werkte hij vaak en schilderde hij zijn bekende landschappen. Dankzij zijn inzet bleef een strook duinen bewaard, van Mariakerke tot Middelkerke, het enige overgebleven open duingebied van de Belgische Middenkust.
Tegenwoordig werkt Stad Oostende samen met natuurverenigingen om het gebied rond de Duinenkerk te herstellen, geïnspireerd door Ensors visie.
Op 11 april 2026 brengt Stad Oostende hulde aan haar grootmeester tijdens de jaarlijkse Ensorherdenking. Klik hier voor meer informatie over de herdenking.
