Het stadhuis moet grondig gerenoveerd worden, om de burgers nog beter van dienst te zijn en de verantwoordelijkheid als werkgever verder op te nemen. Het College van Burgemeester en Schepenen besliste om voor deze renovatie een Open Oproep te doen in samenwerking met de Vlaams Bouwmeester.
Uit 76 kandidaat-teams werden vier architectenteams geselecteerd. Zij werkten elk een ontwerpvisie uit en lichtten die toe aan de gunningscommissie. Het voorstel van ATAMA + RE-ST behaalde de hoogste totaalscore en sloot volgens de commissie het best aan bij de projectdefinitie en de ambities van de stad.
We laten een aantal foto's zien. Belangrijk is dat dit voorbeelden zijn van hoe het nieuwe stadhuis er kan uitzien. Op vandaag liggen de plannen nog niet vast. De aanstelling van het ontwerpteam vormt het begin van een intensief ontwerp- en participatietraject. De grote krachtlijnen zijn bepaald, maar de concrete uitwerking gebeurt in overleg met de Stad, de gebruikers, de partners en de buurt.
Waarom ATAMA + RE-ST?
ATAMA en RE-ST beschikken over relevante ervaring met complexe publieke gebouwen, erfgoed, renovatie en herbestemming. Belangrijke referenties zijn onder meer Design Museum Gent en De Felix in Gentbrugge. Vooral De Felix is een relevante parallel: ook daar werd een waardevol publiek gebouw aangepast aan nieuwe stedelijke functies, met respect voor de bestaande architectuur.
Het team heeft daardoor ervaring met opgaven waarin verschillende functies en gebruikers samenkomen en waarin een evenwicht nodig is tussen bewaren, aanpassen en vernieuwen. Dat is precies de uitdaging van nieuwe stadhuissite, waar het administratief centrum, het nieuwe Maritiem Museum (Ma.Mu) en diverse publieke functies één samenhangend geheel moeten vormen.
Een sterk en multidisciplinair team
ATAMA + RE-ST werkt samen met een uitgebreid team van gespecialiseerde partners zoals Nl. B.A.S., Gevelinzicht en Daidalos. Voor de landschappelijke uitwerking wordt onder meer samengewerkt met het internationaal gerenommeerde bureau VOGT Landscape Architects. Zij hebben ook de landschapsarchitectuur van Tate Modern (Londen) verzorgd.
Het team omvat expertise op het vlak van restauratie, gevelrenovatie, bouwfysica, akoestiek, technieken, duurzaamheid en kostenbeheersing. De gunningscommissie beoordeelde de voorgestelde werkwijze als zeer volledig en goed opgebouwd. Ook de duidelijke overlegstructuur, met projectgroepen, stuurgroepen en thematische werkgroepen, gaf vertrouwen voor het verdere traject.
Restauratie, renovatie en vernieuwing
Een doorslaggevende kwaliteit van het voorstel is de zorgvuldige omgang met het stadhuis van Victor Bourgeois. De ontwerpers vertrekken vanuit de bestaande architectuur en de oorspronkelijke logica van het gebouw. Ze behouden wat sterk en waardevol is en stellen gerichte aanpassingen voor waar het toekomstige gebruik daarom vraagt.
"Het ontwerp kiest niet voor een volledige breuk met het bestaande gebouw, maar evenmin voor een louter behoudende restauratie. Het brengt restauratie, renovatie en vernieuwing samen in één heldere benadering."
De globale compositie van Victor Bourgeois blijft herkenbaar. Tegelijk wordt het gebouw aangepast aan hedendaagse eisen op het vlak van toegankelijkheid, comfort, duurzaamheid en publiek gebruik.
Het ontwerpteam wil daarbij verder bouwen op de kwaliteiten en de logica van het bestaande gebouw. Geen nostalgische kopie en geen vernieuwingsdrang om de vernieuwing zelf, maar gerichte ingrepen die het gebouw opnieuw bruikbaar, leesbaar en toekomstbestendig maken.
Een leesbaarder en toegankelijker gebouw
Het voorstel maakt de organisatie van het gebouw duidelijker. Het administratief centrum en Ma.MU krijgen elk een herkenbare plaats en een duidelijke toegang. Tegelijk worden beide functies verbonden door een open publieke laag op het gelijkvloers.
"De stadhuissite wordt geen verzameling afzonderlijke functies, maar een publiek gebouw waarin bestuur, dienstverlening, cultuur en ontmoeting op een leesbare manier samenkomen."
Een gebouw dat zich opent voor en naar de stad
Het huidige stadhuis wordt vandaag nog sterk als een gesloten gebouw ervaren. ATAMA + RE-ST wil die relatie omdraaien. Het gelijkvloers wordt maximaal publiek en het gebouw opent zich naar verschillende zijden van de stad.
Aan de kant van het Mercatordok krijgen Ma.MU, de brasserie en de museale functies een duidelijke relatie met de kade en de Mercator. Aan de zijde van het administratief centrum ontstaat een herkenbare toegang voor de stadsdiensten. Aan de zuidwestzijde wordt het gebouw verbonden met een nieuw buurtpark.
Een nieuw buurtpark
Op de plaats van de huidige parking komt een groen, zuidgericht en zoveel mogelijk windluw buurtpark. Door de bestaande inrijhelling naar de ondergrondse verdieping weg te nemen, ontstaat een rechtstreekse verbinding tussen het gebouw, het park en de omliggende buurten.
Het park moet een dagelijkse gebruiksruimte worden voor bewoners, gezinnen, bezoekers en medewerkers. Meer bomen, ontharding, schaduw, verkoeling en een betere opvang van regenwater moeten de omgeving aangenamer en robuuster maken.
Tegelijk bewaakt de stad de bereikbaarheid voor medewerkers én omwonenden. De parkeerbehoeften en mobiliteitsimpact worden in het verdere ontwerptraject meegenomen binnen een bredere mobiliteits- en parkeervisie, zodat de aanleg van het buurtpark gepaard gaat met werkbare oplossingen voor de hele omgeving.
De precieze inrichting van het park ligt vandaag nog niet vast. Het voorstel van het ontwerpteam geeft een richting aan, maar wordt in de volgende fase verder onderzocht en samen met de buurt verfijnd.
Participatie en overleg met de buurt
Participatie vormt een belangrijk onderdeel van de aanpak van ATAMA + RE-ST. Het ontwerpteam heeft ervaring met participatieve processen en voorziet een duidelijke structuur om gebruikers en betrokkenen tijdens het ontwerpproces te betrekken.
Er komen naast de klassieke project- en stuurgroep ook thematische werkgroepen. Zo kunnen medewerkers, stadsdiensten, toekomstige gebruikers, inhoudelijke partners en experten gericht meewerken aan de verschillende onderdelen van het project.
Ook de buurt wordt betrokken. Vooral voor de invulling van het buurtpark en de publieke buitenruimte wil de stad in gesprek gaan met omwonenden. Daarbij kunnen onder meer het gebruik van het park, spelen en bewegen, groen en schaduw, toegankelijkheid, verbindingen, mobiliteit en beheer aan bod komen.
Afbakening van de opdracht
De onmiddellijke ontwerpopdracht omvat het bestaande stadhuis, de huidige parking en de directe omgeving. Het ontwerpteam heeft daarnaast een bredere toekomstvisie voor de stadsfoyer uitgewerkt.
Die toekomstvisie kijkt onder meer naar de mogelijke lange termijn relatie tussen het stadhuis, het Mercatordok, het Leopoldpark en het Casino-Kursaal. Ze vormt een denkkader voor verdere stedelijke dialoog, maar maakt geen deel uit van de onmiddellijke uitvoeringsbeslissing. Over onderdelen zoals een ruimer museumplein, mobiliteitsingrepen of bijkomende infrastructuur zijn vandaag dus nog geen definitieve beslissingen genomen.
Timing
Na de aanstelling van ATAMA + RE-ST begint het eigenlijke ontwerptraject. De planning bestaat uit verschillende opeenvolgende fasen.
De globale timing kan als volgt worden samengevat:
- najaar 2026 – voorjaar 2027: opmaak en validatie van het voorontwerp
- voorjaar 2027 – voorjaar 2028: verdere uitwerking en validatie van het ontwerp
- 2028: omgevingsvergunning en opmaak van het aanbestedingsdossier
- eind 2028 – 2029: validatie van de lastvoorwaarden, aanbesteding en beoordeling van de offertes
- 2029: aanstelling van de aannemer en geplande start van de werken
- tegen midden 2031: voorziene voltooiing van de realisatie
Deze timing is richtinggevend en kan tijdens het verdere ontwerp-, vergunnings- en aanbestedingstraject nog worden bijgestuurd.
